Лейтэнант Пушкоў

У маленькім гарадку Свіслач некалі была школа-інтэрнат. Я прыехала туды вучыцца ў дзесяты клас. Прыгожы такі гарадок: чысты, утульны. У самым цэнтры яго быў скверык, а ў ім — брацкая магіла. Там знайшлі свой вечны спачын воіны і партызаны, якія загінулі ў гады Вялікай Айчыннай вайны, вызваляючы гэтую мясцовасць. Не ведаю чаму, але мяне цягнула ў гэтае святое месца: прыносіла кветкі, падмятала. Прыходзіла сюды і ўсякі раз, калі было цяжка на душы. Паплакаць. Нібыта людзі, якія ляжалі пад халоднай плітой, маглі пачуць мяне і пашкадаваць.

Вясной 1965 года, калі заканчвала дзесяты клас, мяне паклікалі ў Свіслацкі райкам партыі. Пажылы чалавек запрасіў сесці і даў пачытаць пісьмо. На канверце значыўся зваротны адрас: Горкаўская вобласць, горад Гарадзец. Мая Сцяпанаўна Сцяпанава разам з мамай і сястрой шукалі магілу брата і сына Мікалая Пушкова, які, па іх звестках, загінуў на тэрыторыі Свіслацкага раёна ля вёскі Юшкавічы.

—Вазьмі ў школе-інтэрнаце веласіпед і паедзь у Юшкавічы, пагутары з людзьмі, папытай, можа, хто памятае пра гэтага чалавека.

У пісьме быў і фотаздымак маладога прыгожага лейтэнанта, які прыслалі яго родныя. Я ўзяла ўсё, папрасіла сяброўку Галю Лукашок за кампанію, і мы пагодлівым красавіцкім днём паехалі ў Юшкавічы.

...Старэйшыя вяскоўцы адразу пазналі лейтэнанта Пушкова.

—Яго забілі немцы акурат за нашымі аселіцамі. Маладзенькі такі, прыгожы, — жанчыны, успамінаючы, плакалі.

Адзін з жыхароў вёскі (на вялікі жаль, я забыла яго прозвішча) адразу, як закончыўся бой, на плашч-палатцы прыцягнуў лейтэнанта на свой падворак і пахаваў. А ля магілы пасадзіў грушу.
Мы ўбачылі тую грушу, якая за дваццаць гадоў вымахала ў вялікае дрэва, пазнаёміліся з гаспадаром сядзібы.

—Пасля вайны, як пачалі збіраць парэшткі воінаў у брацкую магілу, што ў Свіслачы, забралі і майго лейтэнанціка, — сказаў гэты добры чалавек. — Пры ім не было ніякіх дакументаў, таму я не ведаў ні імя, ні прозвішча, — апавядаў гаспадар. — Ды хіба ў імені справа? Ён Радзіму абараняў, усіх нас... Дык, кажаце, жывая яго мама, сёстры? Магілку шукаюць. Пэўна, прыехаць хочуць...

Я адразу ж напісала пісьмо ў далёкі горад Гарадзец, і акурат на 20-годдзе Вялікай Перамогі ў Свіслач прыехала ўся радня Мікалая Пушкова: мама, дзве сястры і маленькая пляменніца.

—Якое шчасце, што мы знайшлі яго магілку, што можам ёй пакланіцца, — плакалі жанчыны. — А то ж не ведалі, дзе шукаць. Аднапалчане Колевы дапамаглі. І вы...

Дарагіх гасцей пасялілі ў школе-інтэрнаце, і мы маглі нагаварыцца, бо правялі яны ў Свіслачы тры дні. Мама расказала, што Коля вельмі добра вучыўся, наведваў авіямадэльны гурток у сваім горадзе і марыў стаць лётчыкам. Усе мары абарвала вайна. Ён закончыў курсы і быў накіраваны на фронт лейтэнантам. Камандаваў ротай. Загінуў у дваццаць гадоў...

Надвячоркам 8 мая ля брацкай магілы быў мітынг, прысвечаны Дню Перамогі. На помніку да імён і прозвішчаў іншых герояў дабавілася яшчэ адно: Мікалай Пушкоў.

Пасля мітынгу райкам партыі даў уазік і госці паехалі ў Юшкавічы. Узялі і мяне. Мама Колі абняла гаспадара сядзібы, дзе быў пахаваны яе сынок, і плакала ўголас, дзякавала, што так па-людску абышоўся з ім. Памятаю, яна падарыла гэтаму ўжо сталаму мужчыну прыгожую кашулю ў клетачку.

—Вы патраціліся на дарогу ды яшчэ падарунак купілі. Не трэба. Я нічога асаблівага не зрабіў, — казаў гаспадар, але не прыняць падарунак ад маці загінуўшага афіцэра не мог.

А назаўтра, 9 мая, у цэнтры гарадка адбыліся мітынг і шэсце, прысвечаныя вялікай даце. Дзень быў светлы, сонечны. На трыбуну падняліся кіраўнікі раёна, родныя Мікалая Пушкова. Запрасілі і мяне. Што і казаць: для мяне гэта быў вялікі гонар. Маме воіна, а таксама яго сёстрам уручылі падарункі.

На развітанне дарагія госці, якія за гэтыя дні сталі для мяне роднымі, запрашалі да сябе:
—Скончыш школу і прыязджай. Мы табе і грошай на дарогу вышлем. Паможам атрымаць вышэйшую адукацыю, — шчыра казалі і мама, і сёстры. Яны накуплялі мне падарункаў.
—Дачушка мая, — плакала, развітваючыся, Колева мама. — Ведай, што цяпер ты не адзінокая...

Мне трэба было яшчэ год жыць у Свіслачы, бо тады заканчвалі адзінаццаць класаў. Пасля летніх канікул па-ранейшаму прыходзіла да брацкай магілы. Да ўсіх. І да Колі Пушкова, які стаў для мяне як брат.
Колевы родныя доўгі час пісалі пісьмы, усё клікалі да сябе. Але мне быў наканаваны іншы лёс...

З тых далёкіх гадоў у мяне засталіся тры фотаздымкі лейтэнанта Пушкова. На адным ён яшчэ зусім маленькі, на другім — на занятках авіямадэльнага гуртка, ужо амаль дарослы, перад заканчэннем школы. На трэцім — цьмяным, відаць некалькі разоў пераздыманым, — ужо ў вайсковай форме, без шапкі. Густыя кучаравыя валасы, прыгожы твар з тонкай усмешкай на пульхных, прыгожа акрэсленых вуснах. Колькі яму яшчэ заставалася жыць? Год? Два? Думаю, не больш...

Мне так часта снілася Свіслач. Нібыта я туды прыехала і нічога не пазнаю... А жыццёвыя віхуры закруцілі так, што не выказаць словамі. Ды некалькі гадоў назад мне проста пашчасціла пабыць у дарагім сэрцу гарадку. Найперш пайшла ў скверык да брацкай магілы. Многае ў Свіслачы змянілася за сорак з лішнім гадоў. Толькі не гэтае святое месца. Тут чыста, утульна. Дзякуй тым, хто даглядае за магілай. Як і раней — ройным слупком зверху ўніз — прозвішчы, імёны. У самым нізе — Мікалай Пушкоў... Чалавек, пра якога я памятаю заўсёды, дзе б ні была і як бы ні жылося.

Кожны год у Дзень Перамогі дома я запальваю ля яго фотаздымка свечку і не магу стрымаць слёз... Думаю, што, можа, больш ужо і паплакаць па ім няма каму. Столькі гадоў прайшло...

Мы ніколі не сустракаліся, але ты стаў для мяне родным, лейтэнант Пушкоў. Ты марыў стаць лётчыкам, падняцца ў неба, але вайна падрэзала крылы... Дык няхай жа ні адзін хлопчык на маёй любімай зямлі не паўторыць твой лёс...

Ответить

CAPTCHA
Этот вопрос задается для проверки того, не является ли обратная сторона программой-роботом (для предотвращения попыток автоматической регистрации).

Источник: Дятловская районная газета "Перамога" и интернет-портал http://diatlovonews.by/